#Gezondheid

Wat als… je paard Equine Metabool Syndroom heeft?

Heeft je paard overgewicht of hoefbevangenheid gehad, dan is de kans groot dat daar insulinedysregulatie in het spel aanwezig was. Blijft je paard deze stofwisselingsstoornis houden, ondanks dat de andere klachten zijn verdwenen, dan is er sprake van Equine Metabool Syndroom, EMS. Deze paarden of pony’s zijn ‘gevoelig’ voor suiker, dat wil zeggen, ze kunnen door voer met suikers (of zetmeel!) weer hoefbevangenheid krijgen. Het is dus geen allergie, dat is een aandoening in het immuunsysteem. EMS ontstaat doordat de energiehuishouding verstoord is geraakt. Een aangepast rantsoen is nodig om het paard gezond en hoefbevangen-vrij te houden.

Gevoelige paarden

Paarden en pony’s die we onder de sobere rassen scharen, zoals Shetlanders, Welshpony’s, Halfingers, maar ook de PRE-paarden zijn gevoelig voor EMS. Zij staan genetisch nog iets meer bij het vroegere ‘oerpaard’ dan de warmbloedpaarden. De energiestofwisseling kan zuiniger met energie omgaan, om zodoende energie te ‘sparen’ voor perioden zonder veel voedsel. Een natuurlijke, lichte vorm van insulineresistentie ligt hieraan ten grondslag. Energie die wordt opgenomen zal iets meer richting de reservevoorraden gaan. Maar door een overmaat aan vetreserves kunnen problemen ontstaan als gevolg van hormonale veranderingen en veranderingen in de ontstekingsfactoren. Ook dit begint met insulineresistentie en leidt tot insulinedysregulatie. Oftewel, de hormoonhuishouding voor de energiestofwisseling is van slag.

Insulinedysregulatie

Een normale, natuurlijke vorm van insulineresistentie is niet erg. Dit is een reguleringsmechanisme in de stofwisseling om de energiestromen en energievoorraden te beheren. Je ziet dit ook bij hoogdrachtige merries, waarmee ze zorgen voor een energiestroom richting het veulen, zodat die voldoende kan groeien. Het wordt pas een probleem als deze normale regulering abnormale trekjes krijgt. Vetweefsel produceert verschillende hormonen en andere actieve stoffen, die onderdeel uitmaken van een gezonde stofwisseling. Echter, bij overmatig veel vetweefsel komen er teveel van deze hormonen en ontstekingsstimulerende stoffen in het bloed en dit ontregelt de energiestofwisseling. De gevoeligheid van insulinereceptoren voor insuline vermindert. Doordat insuline minder effect heeft op het verlagen van de bloedsuikerspiegel, kan het paard meer suiker in vet gaan omzetten. En zo komt het paard in een vicieuze cirkel terecht.

Gezonde conditie

Paarden met EMS hebben vaak overgewicht of een geschiedenis van overgewicht. Omdat ze tegelijkertijd een genetische aanleg hebben om energie te sparen, kan de energiestofwisseling eerder van slag raken. Het heeft ook tot gevolg dat vermageren minder makkelijk gaat. Het lichaam verhindert dit als het ware. Toch is het belangrijk om te proberen de vetreserves te verliezen. Dit doorbreekt de vicieuze cirkel als door het verminderen van de vetophoping de insulinegevoeligheid weer toeneemt. Door een vermageringsdieet in te zetten en door de trainingsintensiteit te verhogen kun je de vetreserves verminderen. Men vermoedt dat een lange periode met overgewicht meer risico heeft op blijvende insulinedysregulatie, ook al neemt het gewicht uiteindelijk wel af. Vandaar dat het voor sobere paarden des te belangrijker is om op voorhand niet te dik te worden.

Suikerrijke voeders

Het opnemen van suiker uit het voer in de bloedbaan, is de ’trigger’ om insuline te produceren. Insuline zorgt ervoor dat suiker uit de bloedbaan naar de weefsels kan gaan en als energie kan dienen. Als de insuline minder effectief is, door insulinedysregulatie, blijft de suikerspiegel in het bloed hoog, en blijft de trigger voor het produceren van insuline bestaan. Zo kan het paard steeds erger reageren op suikerrijk voer. Ontstaan er heel hoge insulinepieken, dan heeft dit effect op de hoef (waarschijnlijk de bloedvoorziening) en kan hoefbevangenheid ontstaan.
Vergeet niet dat ook zetmeel hetzelfde effect kan hebben. Zetmeel wordt in de darm namelijk afgebroken tot suiker (glucose).

Nu bevat ongeveer elk voedermiddel wel enige vorm van suiker of zetmeel. Wat kan je je paard dan nog voeren?
In ieder geval zetmeel- en suikerrijke voeders niet gebruiken. Nu betreft het meestal paarden die relatief weinig energie nodig hebben, dus krachtvoer kun je achterwege laten. Is extra energie naast ruwvoer wel nodig, kies dan een voer met relatief veel vezels, een beetje extra vet en een laag zetmeel- en suikergehalte (<20-25%). Geef je paard niet te grote porties voer, maar verdeel het over de dag. Zo komen er minder snel grote hoeveelheden suiker binnen. Dat beperkt weer het risico.
Gras kan veel suikers bevatten en levert ook veel energie. Dit past niet goed in het rantsoen voor sobere paarden met kans op insulinedysregulatie. Tenzij je grassoorten gebruikt die trager groeien en als je de opname enigszins beperkt, door strookbegrazing of een graasmasker. Van suikerrijk gras kan ook suikerrijk hooi gemaakt worden. En dat is vaak een voedermiddel waar niet snel van gedacht wordt dat dit hoefbevangenheid kan veroorzaken. Als een paard erg ‘suikergevoelig’ is en als het hooi suikerrijk is, is dit zeker wel mogelijk. De enige manier om hiermee om te gaan is om van elke partij hooi die je gaat voeren een analyse te laten maken. Gebruik alleen hooi met een suikergehalte van minder dan 100 gr per kilogram droge stof.

Compleet rantsoen

De focus op suiker in het rantsoen is natuurlijk heel belangrijk. Maar vergeet niet dat het paard ook voldoende eiwitten, mineralen en vitaminen nodig heeft. Je kunt een paard zomaar ondervoeden als je enkel en alleen een heel arme kwaliteit hooi voert. Een passende combinatie van voerproducten moet het geheel compleet maken, en tegelijkertijd de hoeveelheid zetmeel en suiker beperken. Vraag advies om te voorkomen dat je achter de feiten aanloopt en pas hulp gaat inroepen als het paard andere kwalen ontwikkelt.

Ook interessant:
Overgewicht: serieus probleem bij paarden

Vond je dit een interessant artikel om te lezen? Volg Paardenvoerplein dan op Facebook!

Weet wat je paard eet. Abonneer je nu op onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte! Nu abonneren