#Supplementen & Extra's

Selenium & vitamine E: onmisbare combinatie

Selenium is een voedingsstof waar een paard slechts een klein beetje van nodig heeft, maar dat kleine beetje is tegelijkertijd onmisbaar. Het is een essentieel sporenelement dat noodzakelijk is voor de groei en het functioneren van cellen. De Nederlandse bodem bevat echter weinig selenium en dat kan tot klachten leiden.

Recent wetenschappelijk onderzoek (White muscle disease in foals: focus on selenium soil content) toont aan hoe arm de Nederlandse bodem is aan selenium en welke consequenties dat kan hebben. Dit onderzoek van de Universiteit van Gent, dierenkliniek Wolvega, Universiteit van Leuven, Wageningen University & Research en Universiteit Utrecht beschrijft een aantal veulens dat vlak na de geboorte een spierziekte of vetweefselontsteking kreeg als gevolg van een seleniumtekort. Ook bij opgroeiende of volwassen paarden kan een tekort tot klachten leiden.

Antioxidanten

Eén van de belangrijkste functies van selenium, als onderdeel van het enzym gluthationperoxidase, is het onschadelijk maken van ‘radicalen’. Dit zijn reactieve stoffen die ontstaan in de energiestofwisseling. Radicalen, zoals waterstofperoxide, komen vooral vrij bij hoge energetische processen, bijvoorbeeld in spierweefsel. Celwandbeschadigingen en kleine ontstekingen zijn het gevolg. Hier komen de functies van selenium en vitamine E samen. Vitamine E maakt onderdeel uit van celmembranen en voorkomt dat radicalen gevormd worden. Ze beschermen dus allebei tegen cel- en weefselschade.

Vitamine E-gehalte

Anders dan voor selenium, geldt dat ruwvoer wel voldoende vitamine E kan bevatten, maar alleen als een paard voldoende vers gras binnenkrijgt (minimaal twee tot vier uur per dag op een verse, goede weide). Bij het maken van hooi en kuilvoer en tijdens de opslag in de winter daalt het vitamine E-gehalte in drie maanden met circa 40 procent. Aan het eind van de winter ligt het vitamine E-gehalte zelfs op nul! Dit komt omdat vitamine E aan werkzaamheid verliest door oxidatie onder invloed van licht en warmte.

Het vitamine E-gehalte in losse granen, zoals granenmix of haver, is te laag. Aan krachtvoer, brok of muesli, wordt vitamine E toegevoegd. Het aandeel vitamine E wordt op de verpakking vaak aangegeven in milligram, maar dat zou eigenlijk in activiteit moeten zijn, oftewel in internationale eenheid (IE). En anders moet in ieder geval worden vermeld welke soort vitamine E is gebruikt. Zo is organische vitamine E actiever (krachtiger), maar verliest het eerder zijn werkzaamheid dan synthetische vitamine E. De functionele werkzaamheid is in principe gelijk. Een fabrikant garandeert de opgegeven activiteit (in IE) gedurende de houdbaarheidstermijn van het product.

Gevolgen van een tekort

Als veulens onvoldoende selenium of vitamine E hebben binnengekregen via de merrie tijdens de dracht of in de melk, kan dit zich uiten in spierweefsel- of vetweefselontsteking waardoor ze verzwakt raken. De spieren en het vetweefsel (nekband en onderhuids) zijn pijnlijk, waardoor ze niet meer willen drinken. Een langdurige periode zonder weidegang en zonder aanvulling van vitamine E kan leiden tot Equine Motor Neuron Disease bij jonge of volwassen paarden. Als het zenuwweefsel is aangetast, heeft dit gevolgen voor spierfuncties en gezondheid. Spiertrillingen, beven en vermagering zijn veelvoorkomende klachten.

Suboptimale tekorten van selenium of vitamine E zijn niet altijd duidelijk herkenbaar. Een verminderde weerstand, huidklachten, mindere prestaties of een slechter herstel zijn andere mogelijke gevolgen van een tekort. Vaak krijgen de betreffende paarden dan ook te weinig andere mineralen, sporenelementen en vitaminen binnen.

Aanvullen met krachtvoer

Bestaat het rantsoen van een paard alleen uit gras, hooi of kuilvoer, dan krijgt hij te weinig selenium binnen. Bestaat het rantsoen alleen uit ouder hooi of kuilvoer dan krijgt hij in de loop van de winter ook nog eens onvoldoende vitamine E binnen. Bovendien ontstaat bij deze rantsoenen een tekort aan andere voedingsstoffen.

Geef je krachtvoer aan je paard, dan krijgt hij automatisch extra mineralen en vitaminen binnen. Hoeveel krachtvoer nodig is voor een goede aanvulling van vitamine E en selenium hangt af van de gehalten en de dosering. De behoefte van elk paard is anders en ook de gehalten in de vele verschillende soorten krachtvoer kennen een grote variatie. Voor selenium zie je een variatie tussen de 0,2 mg en 1 mg per kilogram voer en voor vitamine E tussen de 100 tot 800 IE vitamine E per kg voer.

Stel, je paard (500 kg) krijgt in de zomer vooral weidegang en blijft prima op conditie (wordt misschien iets te dik), dan eet hij maximaal 10 kg droge stof gras en dus 420-3100 IE vitamine E en 0,49 mg selenium. De vitamine E-behoefte is daarmee wel afgedekt, maar selenium zeker niet. Staat dit paard, dat gemiddeld werk verricht, in de winter op een rantsoen van 9 kg (7,2 kg ds) matig hooi en 2 kg krachtvoer, dan krijgt hij aan het begin van de winter 396 IE vitamine E en 0,31 mg selenium binnen uit het hooi. Het krachtvoer moet dan nog 1000-396= 604 IE vit E leveren en 1,19 mg selenium. Dit is bij deze voergift 300 IE vitamine E en 0,6 mg selenium per kilogram. Controleer of het krachtvoer dit bevat door op het label of de internetsite van de fabrikant te kijken.

Supplementen

Er zijn ook vitamine E- en seleniumsupplementen op de markt, maar ga die niet klakkeloos aan je paard geven, zeker niet als hij in zijn aanvullend krachtvoer al voldoende binnenkrijgt. Een overmaat aan selenium is schadelijk en is relatief snel bereikt. Een paard mag niet meer dan 1 mg selenium per 100 kg lichaamsgewicht krijgen.

De grootste risicogroepen voor een tekort aan selenium of vitamine E zijn fokmerries, opgroeiende veulens en sportpaarden. Bij deze groepen leiden tekorten tot de meeste schade. Reken eerst na of vitamine E en selenium met het aanvullende krachtvoer voldoende aanwezig zijn voordat je aan de slag gaat met supplementen. Drachtige merries krijgen vaak geen of slechts weinig krachtvoer. Zonder aanvulling hebben ze zeker een tekort aan selenium. En aangezien het einde van de dracht vaak samenvalt met het einde van de winter en er nog geen vers gras beschikbaar is, kan er ook snel sprake zijn van een vitamine E-tekort. Beiden hebben invloed op de gezondheid en weerstand van het veulen. Dan kan het geven van een supplement nuttig zijn.

Preventieve zorg

Minimaal twee keer per jaar een rantsoencontrole is onderdeel van de preventieve gezondheidszorg van je paard. Zowel het paard als het (ruw) voer verandert in de tijd, door training, leeftijd en seizoen. Een ruwvoeranalyse is de basis voor een correcte rantsoencontrole. Op basis van wat je paard nodig heeft, is een passende aanvulling te vinden in krachtvoer of supplement. Vraag aan een voedingsspecialist of een dierenarts die Voedingsconsulent Paard is om het rantsoen te beoordelen.

Lees ook:
Mineralen en sporenelementen: onmisbaar voor je paard
Heeft mijn paard een supplement nodig?

Vond je dit een leuk artikel? Volg ons dan ook op Facebook!

Weet wat je paard eet. Abonneer je nu op onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte! Nu abonneren